تحلیل مذاکره ایران و آمریکا از زاویه امنیت ملی ایران
شهدای ایران:امیر فتحی کارشناس حوزه بین الملل طی مطلبی نوشت:
موضوع را می توان در ۴ لایه بررسی کرد:
الف) بقا و بازدارندگی
ب) ثبات داخلی
ج)محیط منطقهای
د)موازنه قدرت های بزرگ
۱)بقا و بازدارندگی (هسته سخت امنیت ملی)
از نگاه راهبردی، مهمترین دغدغه امنیت ملی ایران «جلوگیری از تهدید موجودیتی» است. در این چارچوب:
برنامه هستهای بهعنوان اهرم بازدارندگی:
پس از تجربه خروج آمریکا از برجام، نگاه امنیتی در ایران تقویت شد که صرف توافق حقوقی بدون ضمانت عملی کافی نیست. بنابراین:
حفظ ظرفیت غنیسازی بالا بهعنوان «اهرم فشار»
کوتاه نگه داشتن زمان گریز هستهای برای افزایش قدرت چانهزنی
اما پرهیز از عبور رسمی از آستانه تسلیحاتی برای جلوگیری از اجماع جهانی
این رویکرد نوعی «بازدارندگی مبهم» ایجاد میکند.
۲) ثبات داخلی بهعنوان مؤلفه امنیت ملی:
امنیت ملی فقط نظامی نیست ثبات اقتصادی و اجتماعی نیز بخشی از آن است.
تحریمها و تهدید امنیت داخلی:
تحریمهای گسترده:
_ فشار اقتصادی
_ نارضایتی اجتماعی
_ کاهش سرمایهگذاری و رشد اقتصادی
را افزایش میدهد.
در نتیجه، از منظر امنیتی، کاهش فشار اقتصادی میتواند به تقویت ثبات داخلی کمک کند. بنابراین مذاکره میتواند ابزار «مدیریت تهدیدات داخلی» نیز باشد.
۳)محیط منطقهای و عمق راهبردی:
ایران در سالهای اخیر بر «عمق راهبردی منطقهای» سرمایهگذاری کرده است:
۱)محور مقاومت
۲)شبکههای نیابتی
۳)نفوذ در عراق، سوریه، لبنان و یمن
مذاکره با آمریکا اگر منجر به محدودسازی نفوذ منطقهای شود، از دید برخی نهادهای امنیتی بهعنوان کاهش بازدارندگی تلقی میشود.
بنابراین ایران معمولاً مذاکرات را به موضوع هستهای محدود میکند
پرونده موشکی و منطقهای را خط قرمز میداند
۴) موازنه با قدرتهای بزرگ:
در شرایط رقابت آمریکا با چین و روسیه، ایران تلاش میکند:
_ از کارت شرق (چین و روسیه) برای موازنه فشار غرب استفاده کند
_ وابستگی کامل به یک بلوک ایجاد نکند
امنیت ملی ایران اقتضا میکند که مذاکره با آمریکا به معنای چرخش استراتژیک کامل نباشد، بلکه بخشی از سیاست «موازنه چندجانبه» باشد.
۵) معادله امنیتی ایران در مذاکرات:
از نگاه امنیت ملی، تصمیمگیران ایرانی با یک معادله روبهرو هستند:
_ اگر امتیاز هستهای زیاد بدهند بازدارندگی کاهش مییابد
_ اگر مذاکره نکنند فشار اقتصادی و خطر اجماع جهانی افزایش مییابد
بنابراین گزینه مطلوب:
توافق محدود، مرحلهای و قابل بازگشت
یعنی کاهش نسبی غنیسازی در برابر رفع قابل لمس تحریمها امکان بازگشت سریع در صورت نقض تعهدات طرف مقابل
۶)جمعبندی امنیتی:
از منظر امنیت ملی ایران، مذاکره زمانی مطلوب است که:
۱) بازدارندگی هستهای بهطور کامل از بین نرود.
۲) توان موشکی و منطقهای وارد معامله نشود.
۳)منافع اقتصادی ملموس و سریع ایجاد شود.
۴) سازوکارهای تضمین برای جلوگیری از تکرار تجربه خروج آمریکا طراحی شود.
بهطور کلی، ایران مذاکره را نه بهعنوان «اعتمادسازی»، بلکه بهعنوان «مدیریت تهدید و خرید زمان» میبیند.
