تشویق مردم،شصت سال طول کشید

در آخرین روزهای سرد زمستان ودرانتظاربهاربه سراغ پیر”سیاه بازها” رفتیم.مردی که شنیدن صدای گرمش همچنان نوید ازعید باستان وجشن های سنتی دارد.

در حاشیه بازدید از خانه سعدی افشارآخرین بازمانده سیاه بازی دهه ۲۰،درباره نحوه ورود خود به عرصه سیاه بازی و نمایش های آیین سنتی از جمله تخت حوضی،به خبرنگار شهدای ایران گفت:اجرای نمایش های سیاه بازی از باستانی ترین هنرهای تئاتری ایران است.به گفته وی تعدادافرادی که در آن زمان بهترینها بودند،حداقل به ده تا بیست نفر می رسید.مثل مهدی مصری و نعمت ا.. گرجی و…که زمان را در دست داشتند.

سعدی افشارخودیکی ازاین افرادمعروف سیاه بازاست که بیش از نیم قرن بازی کرده ودرحال حاضر خانه نشین شده و شرایط جسمی بدی را پشت سر میگذارد.به صورتی که قادر به انجام کارهای شخصی خودش نمی باشد.حتی نمی تواند میزبان مهمان هایش باشد.

در ادامه، در پاسخ به این پرسش که اولین اجرای نمایش سیاه بازی را در چه سنی اجرا کردیده ایدودرکجا؟افزود:

 اولین تجربه ی بازیگری من در نیمه شعبان ۱۳ سالگی ام بود در حالی که نمی دانستم چطور صورتم را سیاه کنم  که دوده ی بخاری این مشکل را حل کرد .در ابتدا با نعمت ا… گرجی در تئاتر تهران واقع در میدان قزوین سیاه بازی می کردم.با تمام ابتدایی بودن کارم مردم تشویق می کردندوباریک ا…میگفتند.همان تشویق کردن ها شصت سال طول کشید و سیاه شدیم.

فلسفه سیاه از کجا گرفته شده که به صورت حاجی فیروز نمایش داده میشود؟

بعضی ها حاجی فیروزها را با سیاه بازها اشتباه می گیرند،چهار تا پنج نفر حاجی فیروزدر تهران بودند که برنامه های ایام عیدرا اداره می کردند.آمدن آنها در خیابان ها پیام عید به مردم بود.به طوری که در این چند ماه خرج یک سال خود را در می آوردند.

در حال حاضر منشا درآمد شما از کجا تامین میشود؟

حدود سیزده سالی است که از طرف خانه سینما بیمه شده ام،ماهیانه چهارصد هزار تومان دریافت می کنم.اما این مقدار ماهیانه دوام خرج هایی که برای درمان بیماری ام میدهم را نمیدهد.

خانه ای که درآن زندگی می کنید متعلق به خودتان است؟

الان که در سن هشتاد سالگی هستم،چهار سالی است که یک خانه ۵۰متری از طریق ارشاد خریده ام،اما هنوز ۱۴میلیون تومان از قسط هایش را به وزارت ارشاد بدهکار هستم.

از گذشته بگویید،بعد از انقلاب زمان جنگ برنامه ای برای رزمندگان داشتید؟

بله،دردهه فجر وبه مناسبت پیروزی انقلاب برنامه هایی اجرا می کردیم.به خاطرایثار گری هایی که رزمندگان داشتند تنها کاری که می توانستیم برای خوشحال کردن آنها انجام دهیم،اجرای سیاه بازی با آقای فتحعلی بیگی به صورت مجانی بود.

این کم رنگ شدن سنت ها وفرهنگ های ایرانی از جمله سیاه بازی ریشه در کجا دارد؟آیا گذشت زمان باعث شده است؟

این سوالی که همه میپرسند،اما هنوز هیچ کس جواب این سوال را پیدا نکرده.اما به نظرمن دلیلش آپارتمان نشینی هاست.زمان ما خانه ها با چند اتاق بود که ارتباط مردم را به همدیگر نزدیکتر می کرد،اگر قرار بود جشن عروسی برگزار شود در حیاط خانه ها بر روی حوض که تخت حوضی می گفتند،با الوار رویش را می پوشاندن فرشی می انداختند بعد عروسی رابا اجرای سیاه بازی شروع می کردند.اما حالا با آمدن آپارتمان سنت تخت حوضی تمام شدوشخصیت های مشهوراین حیطه فوت کردند ونسل جدید پا به عرصه هنر گذاشت.

در نزدیکی سال نو هستیم،آیا احساسی که الان به ایام نوروز دارید مثل قدیم میباشد؟

خیر،مردم دیگر دل و دماغ عید را ندارند.من الان دو سالی است که هفت سین نداشتم.همین گرانی ها یکی از علت های کم رنگ شدن مراسم نوروزی میباشد.

به غیراز سیاه بازی شغل دیگری هم داشتید؟

خیر،زمان ما هر کس علاقه ای به کاری داشت همان را دنبال میکرد.

در این مدت به این فکر بوده اید که شاگرد داشته باشید؟

سیاه بازی پایان خوبی نداره،اگر کسی پیشنهاد داده تا الان رد کردم.سیاه بازی کاری نیست که با تدریس یاد بگیری.در واقع باید استعداد ذاتی داشته باشی.

هنوز هم کسی شما را می شناسد وقتی در خیابان هستید؟

بله،بسیاردراین شرایط ها قرارگرفته ام،اما ناتوانی وکم شنوایی من اجازه نمیدهد که بیشتر در خدمت مردم باشم.

تا به حال به این فکر کرده ایدکه یک بار دیگربرای دل خودتان سیاه بازی کنید؟

اتفاقا یک برنامه در سنگ لج داشتیم به نام قلنج که دو ماهی کار کردیم،علاقه بسیار دارم اما با این شرایط جسمی کشش و توان این را ندارم که ادامه دهم.

سعدی افشار این استاد سیاه دوران پدرها و مادرهایمان و حتی دورتر از آن در سن ۸۰ سالگی با اظهار دلتنگی از روزهایی  که نمایش تخت حوضی میان مردم جایگاهی داشت و بر سر زبان ها بوداز به فراموشی سپرده شدن نمایش تخت حوضی ونمایشی هایی که روزگاری جزوی از زندگی مردم بوده و حالا گردو غبار بر پیکره آن نشسته گلایه می کند.

شصت وپنج سال خاک صحنه خورده است ومردم را شاد کرده و می گوید اگر قرار باشد دوباره انتخاب کند،دوست دارد همان سیاه باز شود.

نگهداری سلطان سیاه بازی،کسی که مامور شاد کردن مردم ایران بوده،هزینه دارد که متاسفانه هیچ کس این هزینه را متقبل نمی شود…