از جنگ سخت تا جهاد اقتصادی

گروه سیاسی پایگاه خبری شهدای ایران؛ از زمان تشكیل بسیج مستضعفین در پنجم آذر ۱۳۵۸ این نهاد مردمی به خوبی نشان داده كه هیچ گاه خود را محدود به بعد خاصی نكرده و در آنجا كه نیازهای نظام اسلامی ایجاب كند، حاضر است نقش جدیدی برعهده بگیرد. مروری بر روند حركتی بسیج در طول ۳۳ سالی كه از عمرش می‌گذرد، به خوبی موید این مطلب است.
 

عرصه‌های نظامی! 

هرچند تقویم‌ها، جنگ تحمیلی علیه كشورمان را در یك دوره زمانی هشت ساله تعریف كرده‌اند اما شروع ناآرامی‌ها در برخی از مناطق مرزی كه شواهد نشان می‌دهد آبشخور همگی از جانب دشمنان فرامرزی بوده است، باعث شد جوانان انقلابی اسلحه به دست گرفته و در زمانی كه نهادهای نظامی چون سپاه و ارتش از آمادگی مناسبی برخوردار نبودند، بار اصلی ایجاد امنیت در كشور به دست نیروهای داوطلب مردمی یا همان بسیجیان بیفتد.
خطه كردستان (مناطق كردنشین استان‌‌های كرمانشاه، كردستان و آذربایجان غربی) عمده آوردگاهی بود كه تقریباً از دوهفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی نشانه‌هایی از ناامنی را بروز دادند. غارت اسلحه‌خانه پادگان مهاباد توسط برخی از عناصر نفوذی ضدانقلاب هشتم اسفند سال ۱۳۵۷ صورت گرفت، اولین گزارش رسمی از این دست ناآرامی‌ها بود كه چندین سال در خطه كردستان تداوم یافت، البته نیروهای نظامی كشورمان سعی كردند به مقابله با اشرار و ضدانقلاب بپردازند اما كیست كه نقش افرادی چون حاج حسین خرازی، حاج احمد متوسلیان، حاج محمد ابراهیم همت و... را در فرونشاندن این ناآرامی‌ها ساده انگارد. هرچند افراد نام برده همگی جزو سپاه پاسداران بودند، لیكن عمده نیروهایی كه این سرداران فرماندهی می‌كردند از مردم عادی یا همان بسیجیانی بودند كه خیلی‌های‌شان شاید در تمام عمرشان یكبار هم به مناطق سخت كوهستانی و صعب‌العبور غربی كشور پا نگذاشته بودند.
این نكته را نیز نباید از ذهن دور بداریم كه خود سرداران و شهدای نامی این خطه حضوری بسیجی‌وار در مناطق ناآرام داشتند و مثال بارز یكی از آنها امیر شهید ایرج رستمی است كه در همین خطه كردستان چون یك بسیجی مخلص با شهید چمران همراه شد و پس از شهادت، از آنجا كه برگه رسمی مأموریت از سوی یگان نظامی مطبوعش در خصوص برخی از مأموریت‌هایش را نداشت، این امر باعث شده بود در خصوص اعطای درجه او اجحاف‌هایی صورت گیرد!
به هر صورت بسیج در كوهستان‌های سرد و سخت كردستان اولین گروه‌ها و یگان‌های واكنش سریع را تشكیل داد. گروه ضربت شهید خرازی كه بعدها نقطه تشكیل تیپ و سپس لشكر ۱۴ امام حسین(ع) را بنا نهاد یكی از معروف‌ترین نیروهای كماندویی بسیج در خطه كردستان است. یا تشكیل تیپ (بعدها لشكر) ویژه شهدا از همان بچه بسیجی‌هایی رقم خورد كه گرد شهدایی چون بروجردی، قمی، ناصر كاظمی، گنجی‌زاده و... را گرفته بودند. 

دفاع مقدس و نقش‌های متنوع بسیج 

هشت سال جنگ تحمیلی با دشمنی كه از انبوه ادوات نظامی اهدایی یا خریداری شده از سوی استكبار تغذیه می‌شد، نیرویی عظیم را می‌طلبید كه باید با تمامی دنیای مادی دست و پنجه نرم كند. وقایع روزهای آغازین جنگ نشان داد كه این نیروی عظیم جز از اعزام‌های مردمی در قالب بسیج به وجود نخواهد آمد. گذشته از آنكه در ماجرای سوسنگرد و خرمشهر، بسیج نیروهای مردمی توانست از شدت هجوم اولیه دشمن بكاهد و آنها را در همان خاك خوزستان زمینگیر سازد، ماه‌های اولیه جنگ شاهد حضور گروه‌های در ظاهر مجزایی بود كه هسته‌ اولیه‌شان را داوطلبان مردمی تشكیل می‌دادند.
ستاد جنگ‌های نامنظم شهید چمران در اهواز كه جبهه میانی خوزستان شامل سوسنگرد، حمیدیه، دزفول و... را پوشش می‌داد. نیروهای فدائیان اسلام به فرماندهی شهید سیدمجتبی هاشمی كه به فرموده مقام معظم رهبری در آبادان و خرمشهر (جبهه‌ جنوبی خوزستان) ‌حال و هوایی برای خود داشتند، گروه دستمال سرخ‌ها به فرماندهی شهید اصغر وصالی و... اینها همگی همان نیروهای جان بركف مردمی حاضر در ناآرامی‌های كردستان و گنبد و مناطق دیگر بودند كه اینك با هجوم ارتش مجهز بعث، خود را به جبهه‌های جنوبی رسانده و مزه جهاد بسیجی‌‌گونه را به ژنرال‌های متكبر بعثی چشاندند. 

تثبیت جنگ و ساماندهی بسیج 

پس از دوران تلخ هجوم اولیه ارتش بعث، زمانی كه از اوایل سال ۶۰ موقعیت جبهه‌های جنگ به ثباتی نسبی رسیده بود، نیروهای ایران اولین حمله‌های گسترده خود را در پاییز سال ۶۰ تحت عنوان عملیات ثامن‌الائمه(ع) با هدف شكست حصر آبادان آغاز كردند. این پیروزی باعث شد روند جنگ از حالت غیرمنظم به شكل كلاسیك تغییر كند، لذا سپاه، تیپ‌ها و لشكرهای خود را تشكیل داد و این توسعه سریع را مدیون امواج انسانی بسیج بود كه دسته‌دسته و گروه‌گروه به جبهه‌ها اعزام می‌شدند.
هرچند در بسیاری از مواقع تصور حضور یك بسیجی در جبهه‌ها محدود به پشت خاكریز‌هایی می‌شود كه از سوی تانك‌های دشمن در معرض تهدید قرار دارند، ولی روند رو به گسترش جنگ و اتفاقات‌ آتی باعث شد فرماندهان حركت‌های ابتكاری چون حمله از مناطق هور و اروند رود (‌طی عملیات‌های خیبر، بدر و والفجر۱۰) را مدنظر قرار دهند. انجام اینگونه تك‌ها باعث شد كه عمل بسیج تنها محدود به خشكی دشت‌ها یا ارتفاعات كوه‌ها نماند. چنانچه به دلیل آبگرفتگی مناطق هور و همچنین عبور از رودخانه وحشی اروند، ‌بسیجیان رخت غواصی به تن كردند و به این سان گردان‌های غواص و همچنین واحد‌های آبی خاكی از همین نیروی ساده مردمی تشكیل شد.
سال ۶۶ و ورود امریكا به خلیج همیشه فارس نیز از دیگر اتفاقات دوره هشت ساله جنگ بود كه بسیج را به آب‌های نیلگون جنوب كشورمان كشاند و این بار آنها را در نقش یك نیروی زبده دریایی چون كابوسی برای ناوهای چندین میلیاردی امریكا تبدیل كرد. 

ورود به عرصه‌های فرهنگی و علمی 

تجربه موفق بسیج در جنگ تحمیلی و انعطاف فوق‌العاده‌ای كه این شجره طیبه در طول دفاع مقدس از خود به نمایش گذاشت، ‌به خوبی نشان داد كه نباید بسیج را محدود به بعد خاصی كرد. هر چند تبعات روانی پس از دفاع مقدس، ‌همچنان باعث می‌شد برخی این نهاد مردمی را یك نیروی شبه‌نظامی صرف قلمداد كنند ‌اما دلسوزان این عرصه به خوبی می‌دانستند كه اصل تشكیل بسیج برای مهیا‌سازی آحاد مردم در ورود به عرصه‌های حساس و مهم كشور و نیز پیشبرد منویات مقام ولایت در آبادانی مادی و معنوی ایران اسلامی است.
لذا پس از پایان دفاع مقدس و پیش آمدن ناهنجاری‌های فرهنگی و اجتماعی، بسیج با چرخی نرم سعی كرد تلاش‌های فرهنگی خود را افزایش دهد. هرچند نباید از نظر دور داشت كه بعد معنوی و توجه به ارزش‌های فرهنگی در بطن بسیج همواره وجود داشت و چنان پررنگ بود كه حتی محیط به ظاهر خشن جبهه‌ها را لطافتی مثال‌زدنی می‌بخشید، تا آنجا كه مقام معظم رهبری از این دوران پرشكوه با عنوان گنجینه‌ای تمام ناشدنی یاد می‌كنند.
جالب اینكه یكی از حركت‌های عظیم فرهنگی بسیج نیز ریشه در دوران دفاع مقدس داشت. هدایت حركت‌های موسوم به اردوهای راهیان نور كه طی آن كاروان‌های مردمی به مناطق عملیاتی دفاع مقدس اعزام می‌شوند، ‌حركتی است كه چندین سال پیش از آغاز رسمی آن، توسط یادگاران دفاع مقدس یعنی بسیجیان اداره می‌شد و بعدها نیز سازمان بسیج مستضعفین عمده این سفرها را رهبری كرد. چنانچه اكنون آمارها از ارقام صد‌ها هزار فراتر رفته و حركتی میلیونی را به ثبت می‌رسانند.
در بعد علمی نیز با توجه به نیاز كشور و تأكید مقام معظم رهبری بر تقویت توان علمی كه با عنوان «تولید و علم و جنبش نرم‌افزاری»، مطرح شد، بسیج قدم‌های مثبتی برداشت و تشكیل اقشار تخصصی چون بسیج جامعه علمی، بسیج جامعه مهندسین، بسیج جامعه حقوقدانان، ‌بسیج جامعه پزشكی و... اقداماتی در این راستاست. تا به آنجا كه سازمان بسیج مستضعفین طی سال جاری(۹۱) نمایشگاه دائمی ابتكارات و اختراعات خود را بنا كرد. 

بسیج و آمادگی پایدار 

راهبری بزرگ‌ترین حركت فرهنگی كشور (اردوهای راهیان نور ) در كنار سایر فعالیت‌های فرهنگی بسیج و نیز فاصله گرفتن از سال‌های جنگ این شائبه را به وجود آورد كه دیگر بسیج از توانایی عملیاتی سال‌های قبل برخوردار نیست. البته باید تأكید كرد كه دادن القاب انحرافی به بسیج چون بعد صرف نظامی ‌یا بالعكس تحلیل رفتن قوای عملیاتی آن، ‌هرگز در نزد خود بسیجیان و دلسوزان نظام اسلامی محلی از اعراب نداشتند؛ چراكه این شائبه‌ها از سوی كسانی مطرح شده و می‌شود كه شناخت درستی از ماهیت بسیج ندارند و جریان ایستاناپذیر آن را درك نكرده‌اند.
دو حادثه سیاسی عمده به وقوع پیوسته در عرصه داخلی كشور، یعنی وقایع پیش آمده پس از ۱۸ تیر سال ۷۸ و نیز فتنه پس از انتخابات سال ۸۸ میادین عملی بودند كه باعث شدند بسیج پای در میادین شهره‌ها گذاشته و گوش به فرمان رهبر و مراد خویش، با نشان دادن توان عملیاتی خود، فتنه دشمنان را ناكام بگذارد. همچنین از ابتدای سال ۹۱ نیز با تشكیل گردان‌ها و نیروهای واكنش سریع، بسیجیان بعد آموزش‌های نظامی‌شان را تقویت كرده و متناسب با تهدید‌های دشمنان فرامنطقه‌ای توان رزمی خود را افزایش می‌دهند. 

بسیج و جهاد اقتصادی 

حربه‌های اقتصادی دشمنان كه همواره در طول حیات طیبه نظام اسلامی به عنوان یكی از عمده‌ترین سلاح‌های دشمن در به شكست كشاندن انقلاب اسلامی بود، ‌طی چند سال اخیر وارد فاز‌های جدیدی شده كه ریشه‌یابی آن ما را به خیانت‌ها یا كج‌فهمی برخی از سیاسیون در حذف نهاد اقتصادی و انقلابی چون جهاد سازندگی می‌رساند. ادغام جهاد سازندگی در وزارت كشاورزی، اقدام ناخوشایندی بود كه در سال ۷۹ رخ داد و منجر شد خودكفایی كشور ما در تولید برخی از اقلام كشاورزی از بین برود.
هرچند در همین سال و با درایت مقام معظم رهبری، بسیج سازندگی پا به عرصه وجود گذاشت و به این لحاظ بسیج از حدود بیش از یك دهه قبل، حركت در مسیر استقلال اقتصادی كشور را آغاز كرده‌است اما شروع دور جدید و خاصی از تحریم‌های اقتصادی منجر شد كه سازمان بسیج مستضعفین با رویكرد و نگاه جدی‌تری در عرصه‌های اقتصادی كشور قدم بگذارد. چنانچه در بررسی سخنان ماه‌های اخیر رئیس سازمان بسیج مستضعفین توجه به مسائل اقتصادی رتبه اول را دارا شده و از عزم جدی بسیج در ورود به عرصه‌های اقتصادی خبر می‌دهد.
از این رو بسیج سازندگی كه به نوعی بازوی اقتصادی سازمان بسیج به شمار می‌رود، ‌در ماه‌های ابتدایی سال ۹۱ پرده از طرح‌های ۱۲ گانه بسیج برای تقویت اقتصاد مردمی محور برداشت. این طرح‌ها كه برآن است با حمایت از تولید در خانواده‌های روستایی و شهرهای كوچك، ‌تولید مواد غذایی چون مرغ‌ها و تخم‌مرغ‌های محلی، ‌ورمی كمپوست (برای تولید كودهای شیمیایی) پرورش ماهی، ‌پرورش میوه‌ها و سبزیجات گلخانه‌ای و... را گسترش دهد، چون عیدی بسیج به ملت ایران عنوان می‌شوند كه قرار است از ابتدای سال ۹۲ عملیاتی و اجرایی شوند.
در یك نگاه كلی این طرح‌های اقتصادی برآنند كه یك بار دیگر عموم مردم ایران را برای ورود به میدان نبرد دیگری بسیج كنند كه از آن با عنوان جنگ نیمه سخت (‌جنگ اقتصادی) نام برده می‌شود؛ جنگی كه در آن تنها با شیوه‌های جهادگونه و با دیدی بسیجی‌وار می‌توان بر حربه پیچیده دشمن غلبه كرد.

منبع : جوان