از مجاهدین خلق تا اپوزیسیون امروز؛ یک خط ثابت در حاشیه جام جهانی
از حضور مجاهدین خلق در جام جهانی ۱۹۹۸ تا حضور اپوزیسیون در جامهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶، حاشیههای سیاسی پیرامون تیم ملی ایران ادامه دارد.
شهدای ایران:به نقل از فارس، از حضور سازمانیافته هواداران مجاهدین خلق در جام جهانی ۱۹۹۸ تا کنشهای وطنفروشانه بخشی از اپوزیسیون در جامهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶، حاشیههای سیاسی پیرامون تیم ملی ایران همچنان ادامه دارد. مروری بر این سه مقطع نشان میدهد مخالفان جمهوری اسلامی بارها از تریبون جهانی فوتبال برای طرح پیامهای سیاسی رسانهای بهره گرفتهاند.
«هنوز مشخص نیست چرا سازمان مجاهدین خلق هزاران نفر از هواداران خود را به این مسابقه فرستاده بود.» این بخشی از گزارش میدل ایست درباره دیدار ایران و آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ است. نیما نکیسا نیز درباره این افراد گفته بود» «از نظر من، آنها مجاهدین خلق فقط گروهی از آدمها بودند که فارسی صحبت میکردند؛ همین.»
با گذشت نزدیک به سه دهه، همچنان پرسشهایی درباره حضور حدود ۷ هزار هوادار مجاهدین خلق در ورزشگاه ژرلان لیون مطرح است. آیا آنها این مسابقه را فرصتی برای طرح اعتراضهای سیاسی میدانستند یا صرفاً میکوشیدند با حضور در کنار تیم ملی، پیوندی نمادین با مردم ایران برقرار کنند؛ مردی که بیش از ۱۷ نفرشان را ترور کرده بودند؟
فیفا در طول مسابقات حمل هرگونه نماد و پلاکارد سیاسی به ورزشگاهها را ممنوع کرده بود و تماشاگران برای ورود باید از چندین ایست بازرسی عبور میکردند. با این حال، هواداران مجاهدین خلق موفق شدند برخی بنرها را مخفیانه وارد ورزشگاه کنند و پس از استقرار در جایگاه خود، با درآوردن کتهایشان، تیشرتهایی را که تصاویر رهبران این سازمان روی آنها چاپ شده بود، به نمایش بگذارند.
اما ماجرا به جام جهانی ۱۹۹۸ محدود نماند. دومین مقطع قابل توجه در این زمینه به جام جهانی ۲۰۲۲ قطر بازمیگردد. روزنامه گاردین در گزارشی روایت میکند که صدها هوادار ایرانی با هدفی متفاوت وارد ورزشگاه خلیفه دوحه شدند؛ آنها آشکارا خواهان شکست تیم ملی کشورشان بودند. همزمان با پخش سرود ملی ایران پیش از آغاز مسابقه، گروهی از تماشاگران با به صدا درآوردن بوقها و سردادن شعارهای اعتراضی، فضای ورزشگاه را تحت تأثیر قرار دادند.
اکنون و در رقابتهای جام جهانی ۲۰۲۶ نیز همان رویکرد همچنان ادامه دارد؛ رویکردی که به جای حمایت از تیم ملی در یک رویداد جهانی، تلاش میکند عرصه ورزش را به میدان تسویهحسابهای سیاسی تبدیل کند.
سایت اتلتیک نیز در گزارشی به بخشی از این حواشی اشاره کرده و نوشته است که برخی تماشاگران، با وجود محدودیتهای اعمالشده از سوی فیفا، توانستند پرچمهای ایران پیش از انقلاب ۱۹۷۹ را به ورزشگاه لوی بیاورند. در جریان دیدار قطر و سوئیس، تعدادی از این پرچمها در سکوها به نمایش درآمد؛ موضوعی که بار دیگر نشان داد رقابتهای فوتبال برای برخی گروهها همچنان بستری برای نمایش نمادها و پیامهای سیاسی محسوب میشود.
مرور سه مقطع یادشده نشان میدهد که تلاش جریانهای مخالف جمهوری اسلامی برای استفاده از فضای جام جهانی سابقهای چند دههای دارد، اما این تلاشها عمدتاً در قالب اقداماتی نمادین و محدود باقی مانده است. از تلاشهای سازمانیافته در ورزشگاه لیون در سال ۱۹۹۸ گرفته تا کنشهای نمادین و رسانهای در جام جهانی ۲۰۲۲ و فراخوانهای سیاسی برای جام جهانی ۲۰۲۶، الگوی مشترکی قابل مشاهده است: استفاده از توجه رسانهای گسترده مسابقات فوتبال برای طرح پیامهای سیاسی.
با این حال، قواعد مشخص فیفا درباره ممنوعیت فعالیتهای سیاسی در ورزشگاهها و نیز کنترلهای امنیتی کشورهای میزبان، همواره دامنه این اقدامات را محدود کرده است. به همین دلیل، بسیاری از این کنشها بیش از آنکه بتوانند فضای مسابقات را به طور جدی تحت تأثیر قرار دهند، در سطح نمادین یا رسانهای باقی ماندهاند. تجربه دورههای گذشته نیز نشان میدهد که ورزشگاههای جام جهانی، با وجود جذابیت نمادین برای گروههای سیاسی، در عمل ظرفیت محدودی برای تبدیل شدن به میدان فعالیت سیاسی سازمانیافته دارند.
در این میان، جام جهانی بار دیگر به صحنهای برای آشکار شدن رویکرد کسانی تبدیل شد که از دیدن پرچم ایران اسلامی برآشفته میشوند و حتی برای تهدید و درگیری با هواداران ایراندوست از هیچ تلاشی دریغ نمیکنند. تصاویر منتشرشده از این رفتارها، بازتاب گستردهای در فضای رسانهای داشت و حتی موجب شگفتی بسیاری از تماشاگران خارجی شد؛ افرادی که نمیتوانستند درک کنند چگونه عدهای در بزرگترین رویداد فوتبالی جهان، به جای حمایت از کشور خود، در برابر نمادهای ملی آن صفآرایی میکنند.
منبع: فارس
