سینمای دفاع مقدس، آینه سینمای پس از انقلاب اسلامی

پس از وقوع انقلاب اسلامی و پیروزی آن، سینمای ایران وارد فضای جدیدی شد. فضایی كه به كارگردانان پیشكسوت و جوان فرصت داد تا موضوع‌های جدیدی را سوژه كرده و روی پرده نقره‌ای بفرستند. سینما در این ایام، یك گام بلند به جلو برداشت. پس از وقوع جنگ تحمیلی بر ایران انقلابی و جانفشانی‌های رزمندگان ایرانی، ژانری جدید وارد سینمای ایران شد كه بعدها نام سینمای دفاع مقدس به خود گرفت. در دهه 60 و 70، فیلم‌های زیادی با موضوع جنگ ساخته و به نمایش درآمد، فیلم‌هایی كه با وجود ضعف‌های تكنیكی، روی تماشاگر تأثیرگذار بودند. در این دوران كارگردانانی چون مرحوم رسول ملاقلی‌پور، كمال تبریزی، ابراهیم حاتمی‌كیا، جمال شورجه و تعدادی دیگر كه خود در عرصه‌های جنگ بودند، وارد حوزه سینما شده و فیلم‌هایی را كارگردانی كردند. فیلم‌های اولیه این كارگردانان، دچار ضعف‌های عمده‌ای بودند، اما كم‌كم این ضعف‌ها تا حدود زیادی برطرف شد. در بین این فیلمسازان، رسول ملاقلی‌پور حق بزرگی بر گردن سینمای دفاع مقدس دارد، زیرا هم فیلم‌هایش دارای حسی خاص بود و هم از ساختار حرفه‌ای برخوردار بودند. برای همین تماشاگران زیادی برای دیدن فیلم‌هایش به سینماها هجوم می‌آوردند. متأسفانه با تغییر فضای سیاسی كشور، فیلم‌های حوزه دفاع مقدس به نوعی از رونق افتادند. در این دوران به غیر از چند فیلم محدود كه اكثر آنها هم بیشتر به پس از جنگ می‌پرداخت، فیلم شاخص دیگری تولید نشد. با كمال تأسف برخی نیز كه سینمای دفاع مقدس را سكوی پرتاب خود می‌دانستند، وارد این حوزه شده و با ساخت فیلم‌های ضعیف به سینمای دفاع مقدس آسیب جدی وارد كردند. این نوع كارگردانان تنها به خاطر بودجه دولتی و كسب نام برای خود وارد این حوزه شدند. دفاع مقدس، به خاطر خاص بودنش در بین تمام جنگ‌های دنیا، دارای سوژه‌های بكر زیادی است كه هنوز به اغلب آنها پرداخته نشده است. برای همین اكثر فیلم‌های دفاع مقدس به وادی كلیشه و شعار افتاده‌اند. یكی از مسائل مهم در حوزه سینمای دفاع مقدس، ساخت فیلم از روی زندگینامه و رشادت فرماندهان بزرگ جنگ است. این موضوعی است حساس كه متأسفانه هرگز آن‌گونه كه شایسته است به آن اهمیت داده نشده. برای ساخت فیلم درباره شهدا و فرماندهان بزرگ دفاع مقدس، ‌باید حساسیت بیشتری به خرج داد و شأن آنان را حفظ كرد. زیرا آنان قهرمانان دینی و ملی این سرزمین كهن و پهلوان‌پرور هستند. تاكنون فیلم‌هایی كه درباره این بزرگان ساخته شده و روی پرده رفته، نتوانسته‌اند آن‌گونه كه شایسته این دلاوران است حق مطلب را ادا كنند. پخش برخی از این فیلم‌ها، چه در سینما و چه در تلویزیون آسیب جدی به شخصیت این قهرمانان زده‌اند. برای ساخت فیلم درباره فرماندهان شهید كه چشم و چراغ جامعه هستند، ‌باید تمام توان و امكانات را به كار گرفت، تا مردم با دیدن این‌گونه فیلم‌ها شناخت‌شان نسبت به این قهرمانان بیش از پیش شود، نه این كه خدای نكرده شناخت قبلی‌شان نیز دچار آسیب شده و به دلاوری و ایثارگری آنان شك كنند. باید بهترین و معتقدترین كارگردانان به این كار اقدام كنند. لازم نیست كارگردانی كه می‌خواهد فیلم دفاع مقدس بسازد، حتماً در جبهه بوده باشد، بلكه باید توانایی به انجام رساندن چنین پروژه‌ای را داشته باشد. ساخت چنین فیلم‌هایی بودجه خاصی می‌طلبد، اما فقط پول و امكانات تضمین‌كننده یك فیلم خوب دفاع مقدس یا هر فیلم دیگری نیستند، بلكه اعتقاد به آن كار و به‌كارگیری تمام توان و هنر برای ساخت آن فیلم مهم است. این اتفاقی است كه حتماً باید بیفتد. امیدواریم جشنواره فیلم انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، بتواند با امكانات و توانایی‌هایی كه در اختیار دارد، سینمای دفاع مقدس را از ركود درآورده و بار دیگر به اوج برساند.

نویسنده : سیدرضا اورنگ