انقلاب نمی‌شد وارد سینما نمی‌شدم

اولین اتفاقی كه موجب ورود شما به سینما شد، چه بود؟

جواد اردكانی: تعدادی از همنسلان من بر اساس نیاز و شرایط كشور انتخاب می شوند. البته علاقه شخصی هم دخیل بود ولی وقتی احساس می كردند كه دیگر باید به خاطر كشور وارد عرصه ای بشوند، اقدام می كردند. من هم به گمان خودم ورود یافتنم به این عرصه برای تامین بخشی از نیاز فرهنگی كشور بوده است. و الا شاید اگر روزی به نقطه ای برسم كه صرفا براساس علاقه شخصی كاری را انتخاب كنم، آنجا دیگر سینما را ادامه نخواهم داد.

در فیلم «به كبودی یاس» كه راجع به شهید برونسی است با آقای اصغری به عنوان تهیه‌كننده همكاری كردید، این همكاری پیشینه دیگری دارد؟

با «به كبودی یاس» با هم همكاری را آغاز كردیم. در به كبودی یاس من واقعا قصد و دورخیز قبلی برای ورود به سینمای جنگ آنهم از این نوعش را نداشتم. ما با تعدادی از كارگردانان در جلسه ای خدمت آقا بودیم. در آن جلسه حضرت آقا، نام شهید برونسی را آوردند و دعوت كردند از جمع كه به این شخصیتها توجه كنند. بعد از آن جلسه در همان حیات بیت، جناب آقا یصفارهرندی كه وزیر وقت ارشاد بودند به من گفتند بیا در این موضوع كار كن. من هم استقبال كردم و جرقه این نوع سینما آنجا بود كه زده شد. و الا من قصد ورود به سینمای جنگ را به دلایل مختلفی نداشتم.

مثل اینكه پروژه شهید شوشتری هم در دست ساخت است؟

بله من خیلی علاقمند بودم و یك سالی هم صرف پژوهش و مطالعه فیلمنامه راجع به این شهید بزرگوار كردم. اما ظرف سه ماه گذشته به دلایلی مناز آن كار انصراف دادم و دوست دیگری آن كار را خواهد ساخت.

در «شور شیرین» بازیگران چطور انتخاب شدند؟ بازی گرفتن از یك گروه كم تجربه در سینما چه خاطراتی را برایتان ساخته است؟

برای من در چنین پروژه هایی كه شخصیتهای اثر ما به ازای واقعی دارند خیلی مهم است كه بازیگران هم به لحاظ فیزیكی شباهت و نزدیكی به ظاهر افراد اصلی داشته باشند و هم به لحاظ اخلاقی و باوری از شخصیت قابل قبولی برخوردار باشند و بی‌اعتقاد نباشند به مسیری كه مثلا كاوه می‌رفت.این فاكتورها را من خیلی ملاك می دانم. بازیگران هم كلا تجربه كار تئاتر داشتند و آمدند یك كار سینمایی را تجربه كنند. البته من در كارهای قبلی كه سه فیلم در ژانر كودك بودند و در كار با كودك، آدم با نابازیگر به معنای واقعی سروكار دارد؛ من تجربه¬ این نوع كار كردن را داشتم پس نه در «به كبودی یاس» و نه در «شور شیرین»، مشكلی از این بابت نداشتیم. 

یعنی همه این بچه‌ها را از همان مشهد برداشتید و همگی یك گروه بودند؟ 

نه. جستجوی بزرگی را توسط آقای بكاییان انجام دادیم. خیلی بازیگران را دیدیم. نه فقط مشهد بلكه شهرستان‌های استان خراسان. چون برای من لهجه و شناخت شرایط فرهنگی ـ بومی منطقه در انتخاب بازیگر مهم بود. شاید بالغ بر چهارصد نفر را دیدم و تست زدیم و نهایتا به این انتخاب‌ها رسیدیم.

كار چطور شكل گرفت؟ منظورم سازمان‌های حمایت‌كننده از فیلم است. چه كسانی پشت كار ایستادند؟

بنیاد سینمایی فارابی تهیه‌كننده و سرمایه‌گذار اصلی فیلم است كه بدون حضور بنیاد اصلا «شور شیرین» ساخته نمی‌شد. در كنار آن، ما از حمایت استانداری خراسان و همینطور حمایت مالی مختصری كه شهرداری تهران نسبت به اثر داشت، هم بهره بردیم. علاوه بر آن در بحث لوجستیك و امكانات نظامی كه بدون یاری سپاه پاسداران هم در مركز و هم سپاه كرمانشاه ساخت فیلم امكان پذیر نبود. و این به تبع نظر مثبت فرماندهی كل سپاه بود. در «به كبودی یاس» هم حمایت سپاه تاثیرگذار بود. در مجموع این چهار ارگان، حمایت كردند تا شورشیرین ساخته شد.

امكانات لوجستیك كه فرمودید تنها شامل چند جیپ جنگی و ادوات نظامی است یا امكانات دیگر را هم شامل می شود؟

خوب البته ما یك هلی كوپتر نیاز داشتیم كه از آن نوع به خصوصش را سپاه نداشت. در به كبودی یاس هلی كوپتر مورد نیازمان را از سپاه گرفتیم. اما این نوع را باید از ارتش می گرفتیم كه همكاری نشد. و سرانجام هم از آن گذشتیم

سر و سامان دادن این گروه در كرمانشاه چگونه بود؟ 

ما در چهار پنج شهر اطراف كرمانشاه در عرض 4 ماه مشغول فیلمبرداری بودیم از مهر تا دی ماه 1389. هر شب هم به كرمانشاه برمی گشتیم برای استراحت و دوباره فردا عازم محلهای مختلف می شدیم. تیم هم علی رغم سختی های مختلف همدلی خوبی داشت. حداقل مسافتی كه در جاده طی می كردیم 45 دقیقه بود. بعضی از صحنه ها تا یك ساعت و نیم هم این مسافت به طول می انجامید. گاهی هم به دلایل آب و هوایی، امكان فیلمبرداری نبود و دو سه روز كار می خوابید.

چرا مراحل بعدی و نهایی ساخت فیلم این قدر طولانی شد؟ امكانش مهیا بود كه همزمان با فتح خرمشهر یعنی سه هفته قبل اكران عمومی فیلم شروع شود.

مونتاژ این كار و مراحل فنی زمان زیادی برد. غیر از آن باید نگه میداشتیم برای جشنواره فجر سال 90 و بعدا فیلم را اكران می كردیم. به هرحال خردادماه تایم بسیار بدی هست برای اكران و شرایط الان سینما هم شرایط اورژانسی و بحرانی است كه در اكران فیلمها خودش را نشان داده است. شرایط زمانی كه شما بدرستی به آن اشاره می كنید به لحاظ مناسبتی خال از لطف نبود اما شرای عمومی اكران در آن تایم مناسب نیست.

من یك سری عكس هم از فیلم دیده بودم كه در فیلم نبود.

ببینید ما یك نسخه سریالی از این كار داریم كه نسخه سینمایی شامل صحنه هایی از آن نمی شود. آن سكانسهایی هم كه شما بهش اشاره می كنید جزو صحنه هایی هست كه در سریال شور شیرین دیده خواهد شد.

این مجموعه در كدام شبكه تولید شده؟

ما همان فیلنامه‌ای كه برای سینما نوشته بودیم را با گسترش در پنج قسمت تدوین كردیم سریال در شبكه یك ساخته شده و قرار است در هفته دفاع مقدس امسال روی آنتن برود.

پژوهش شهید كاوه چه مراحلی داشت. می‌دانم كه علاوه بر اسناد كتبی، به منابع و اسناد شفاهی هم مراجعه كردید.

بله مجموعه اطلاعات قابل دسترس در مورد شهید كاوه را جمع آوری كردیم. خصوصا اطلاعات بسیار زیاد و مفصل محفوظ در كنگره سرداران شهید خراسان مهم بود كه شامل مصاحبه های معدودی راجع به شهیدكاوه می‌شد. در اختیار ما گذاشتند. غیر از آن مجموعه‌های مستند تلویزیونی همگی را ما مورد مطالعه قرار دادیم. علاوه بر این با بعضی از نزدیكان و مرزمان شهید كاوه مرتبط شدیم و اطلاعات تكمیلی از ایشان گرفتیم. 

فیلمنامه «شور شیرین» را یك تیم سه نفره نوشتند خود من، آقای ایافت و آقای شاهمرادی زاده. مجید ایافت از نزدیك ترین همرزمان شهید كاوه بودند در شخصیت شناسی كاوه و شرایط كردستان اطلاع دقیق داشتند. آقای شاهمرادی زاده هم كه علاوه بر آنكه چند سال تجربه جنگ در كردستان را دارند، از هم محلی‌های شهید كاوه بودند كه شرایط فرهنگی و بستر رشد و خانواده كاوه را اشراف داشتند. این دو از منابع اطلاعاتی درجه یك بودند و وجودشان به كار تحقیق فیلمنامه سرعت و دقت داد. 

پاسخ فیلم سینمایی «شور شیرین» به خواست مخاطب امروز در مواجهه با مسائل سینمایی كه دیگر رنگ و بوی صنعت گرفته است، چیست؟

ببینید ما یك مشكل بزرگ در سینما داریم؛ كه در مدیریت كلان سینما موفق نشدیم بین نیاز مخاطب و خواست مخاطب یك تفكیك قائل بشیم. الان سینمای ما دارد از خواست مخاطب پیروی می كند. آنهم نه مخاطب به معنای مخاطب بالقوه ی سینما كه شامل همه مردم می شود بلكه مخاطب بالفعل سینما كه محدود است به جامعه اندك سه چهاردرصدی كه ذائقه معلومی دارند. من تصورم این است كه فیلمهایی مثل شورشیرین كه به جای اینكه به خواست مخاطب توجه كنند به نیاز مخاطب توجه می كنند؛ توی این وضعیت فعلی سینما با مشكل اكران در سینماها روبه رو خواهند شد. ما با این مشكل روبه رو هستیم تا همه مراحل دیگر. اگر روزی روزگاری مدیریت سینمای كشور موفق شود ذائقه های مختلف را به سینما برگرداند و مخاطبهایی كه طی سالهای دهه اول پیروزی انقلاب تا نیمه های دوم، مخاطبان سینما بودند را آشتی دهد با سینمای امروز، مخصوصا از قشر مذهبی و قشر فرهیخته كه آنها را ما از دست دادیم، آنوقت فیلمها با تنوع و ذائقه های بیشتری امكان دیده شدن دارند. و اگر این مسیر فعلی ادامه پیدا بكند و ما دائما با ریزش ذائقه ها از بدنه سینما روبه رو باشیم، فیلمهایی با رویكرد دینی، ارزشی و حتی روشنفكری با مشكل در اكران مواجه خواهند شد.

بحث مخاطب را چطور تبیین می‌كنید؟ این مخاطب بالقوه بالاخره خودش باید بخواهد بنشیند پای پنجره سینما.

این نگاه كه ما فقط به قشر سینما رو لقب مخاطب سینما بدهیم نگاهی است كه مال سه دهه یا حتی پنج دهه قبل است. الان توی دنیا كلی فیلم سینمایی ساخته می شود كه اینها اصلا بر پرده سینما نمی روند و در شبكه خانگی و مخاطب اینچنینی خودش با اقبال روبه رو می شود. درامدزایی اش را هم دارد. در كشور ما هم همینطور است. مخاطب سینما طیف‌های وسیعتری را شامل شده است. لذا اگر مخاطب را درست تعریف كنیم دچار مشكل نمی شویم. این كه به هر حال فیلم باید حداكثر جاذبه لازم را داشته باشد یك حرف درست و انكارناپذیر است اما اینكه ما به خاطر جذابیت در شرایط امروز ما نیازها را در نظر نگیریم آفتی است كه سینما را تهدید می‌كند.

اگر حرفی درددلی یا سوال كه به ذهن من نرسیده و لازم می‌دانید بیان شود بفرمایید.

ما در سینمایمان فیلم‌های شخصیت محور و سرگذشت نامه‌ای كم داریم. از آن كمتر فیلم‌هایی است كه راجع به شخصیت‌های دفاع مقدس باشد. مثل هر حركت دیگری بایستی برای به بلوغ رسیدن به این جریان فرصت داد. امیدوارم این جریان ادامه پیدا كند و مردم و مسئولین حمایت كنند. تا ما بتوانیم گنجینه‌ای را در این مسیر فراهم بیاوریم.