شهید همت كار را یكسره كرد

به گزارش شهدای ایران به نقل از ایسنا، ویژگی عملیات‌های محدود این بود كه توانستند تا حدی دشمن را سرگرم كنند تا در سایه آن عملیات بزرگ رزمندگان اسلام در اسفندماه سال 1362 به نام «خیبر» در هور العظیم اجرا شود.

سابقه نظامی منطقه و نحوه اشغال مهران

قبل از هجوم سراسری ارتش عراق به سرزمین ایران اسلامی، از فروردین 1359 به طور متناوب شهر مهران و حومه آن با خمپاره و توپخانه هدف حمله قرار می‌ گرفت. در آن هنگام شهر مهران و 15 روستای اطراف آن حدود 176 هزار نفر جمعیت داشت اما پس از مداومت و شدت نسبی حملات دشمن، از اردیبهشت 1359 تخلیه شهر به‌ تدریج شروع شد. به مرور زمان به دلیل خالی شدن شهر از سكنه و تحركات نیروهای دشمن در نقاط مختلف مرز، واحدهایی از تیپ اسلام‌آباد (ارتش) برای حفظ و تأمین منطقه اعزام شدند.

پس از استقرار نیروهای تیپ اسلام‌آباد در خط مرزی این منطقه و اجرای آتش متقابل (هر چند ضعیف) علیه دشمن، آتش عراق قطع شد و مردم به شهر بازگشتند. بعد از مدتی تیپ 84 خرم‌آباد جایگزین یگان قبلی در منطقه شد. مدتی از استقرار این یگان نگذشته بود كه آتش دشمن مجدداً آغاز شد و به‌تدریج به آتش دو طرفه مبدل شد.

20 شهریور سال 1359، ارتش عراق «میمك» را اشغال كرد و هم‌زمان شهر مهران را زیر آتش توپخانه قرار داد و به‌ تدریج آتش خود را تشدید كرد. هفت روز بعد، دشمن یك درگیری در پاسگاه‌های «زالوآب» و «رضاآباد» ایجاد كرد و نهایتاً عقب رفت اما مجدداً در 29 شهریور همان سال یك ستون نظامی از نیروهای دشمن كه از طرف شهر «زرباطیه» به طرف «پاسگاه دراجی» و ارتفاعات 303 حركت كرده بودند، در این منطقه مستقر شدند. هم‌زمان با هجوم سراسری در روز 31 شهیورماه سال 1359 نیروهای عراق از چند محور به خاك جمهوری اسلامی حمله كردند و ضمن درگیری و تصرف پاسگاه‌های بهرام‌آباد و فرخ ‌آباد، به طرف شهر حركت كردند. نیروهای نظامی خودی نیز با به جای گذاشتن تجهیزات خود عقب ‌نشینی كردند.

ارتش عراق در ادامه حملات خود، 12 مهرماه سال59 در حالی‌ كه تعدادی از مردم هنوز در مهران بودند وارد این شهر شد. سرانجام نیروهای عراقی ارتفاعات شمالی (كوه‌گچ، زالوآب، كولك، زیل) و ارتفاعات جنوبی (قلاویزان، حمرین) و ارتفاعات شرقی (چكه ‌موسی، چكه‌ قمر، گره‌بور) و شهر مهران را تصرف كرد و در مستقر شدند.

بعد از آزادی خرمشهر، ارتش عراق از بیشتر مناطق اشغالی باقی‌مانده عملیات بیت‌المقدس و نیز شهر مهران و ارتفاعات مزبور عقب‌نشینی كرد و روی ارتفاعات شمالی و جنوبی شهر مهران در داخل خاك ایران مستقر شد.

بدین ترتیب اولین اشغال مهران پایان یافت، اما این منطقه همچنان زیر دید و تیر دشمن بود و شهر وضع عادی نداشت و در حالی كه تقریباً به طور مداوم آماج آتش خمپاره عراقی‌ها بود، از برخی منازل حومه آن به عنوان پایگاه‌های تداركاتی و پشتیبانی دیگر مقرهای نظامی استفاده می‌شد.

موقعیت منطقه

در منطقه دشت مهران، دو رشته ارتفاعات وجود دارد: در شمال، ارتفاعات زالوآب و «كانی سخت» و «نمه كلان‌بو» است كه قسمت عمده آن در خاك ایران قرار دارد و در جنوب، ارتفاعات « قلاویزان » واقع است كه مرز ایران ـ عراق را مشخص می‌سازد . بین دو ارتفاع یاد شده، دشت مهران و « دشت ورمهراز » و « زرباطیه » عراق واقع است. در قسمتی از ارتفاعات زالوآب و كانی سخت، مرز مشترك ایران و عراق قرار دارد كه در سمت غربی آن، ارتفاعات نمه‌كلان‌بو، با قللی بیش از 200 و كمتر از 400 متر ارتفاع واقع است. همچنین ارتفاعات زالوآب كه دارای تپه‌هایی به ارتفاع 340 ، 325 ، 343 و 310 است، در سمت شرق « نمه‌كلان‌بو » قرار دارد كه مهمترین ارتفاع آن معروف به كله ‌قندی دارای 363 متر ارتفاع است.

طرح مانور

با توجه به مختصات جغرافیائی منطقه و اهمیت استراتژیك آن، عملیات به ترتیب در سه محور زالو‌آب و نمه‌كلان‌بو، دشت مهران و قلاویزان، به منظور تأمین اهداف از پیش تعیین ‌شده طراحی شد. در این عملیات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی با استعداد یك تیپ زرهی ( كه در خط داشت) و یك گردان نیروی پیاده و سپاه ‌پاسداران انقلاب اسلامی به استعداد سه لشكر، دو تیپ ، یك تیپ منهای پیاده و یك تیپ زرهی به صورت ادغامی وارد عمل شدند.

شرح عملیات

عملیات ساعت11 هفتم مردادماه سال 1362 با رمز « یا فاطمه‌الزهرا( س )» آغاز شد. محور شمالی عملیات قبلاً جاده 490 با غافلگیری تا پشت نمه كلان‌بو كشیده شده بود و تعدادی قاطر جهت ترابری یكروزه تا تكمیل جاده منظور شده بود.

با شروع عملیات در این محور، شب اول ارتفاعات نمه كلان‌بو تصرف و تأمین شد و برای شب دوم جاده 490 ( كه در رابطه با عقبه نیروهای خودی نقشی تعیین كننده و سرنوشت‌ساز داشت ) با ماشین‌آلات مهندسی، كامل شد و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

در محور میانی ( دشت مهران ) از پاسگاه دوراجی تا فرخ‌آباد، با پشت سر گذاردن جاده مهران ـ ایلام ، هدفها تأمین شد و سپس جهت پدافند خاكریز احداث شد. ضمناً 60 تن از نیروهای عراقی نیز به اسارت درآمدند.

در محور جنوبی علیرغم موفقیت‌های چشمگیر اولیه، از آنجا كه فرصت لازم برای احداث خاكریز از یال قلاویزان به سمت فیروآباد ( در دشت مهران ) و از آنجا به فرخ‌آباد بدست نیامد، لذا اهداف این محور به طور صددرصد تأمین نشد.

در محور شمالی با توجه به اهمیت ارتفاعات زالوآب و كله‌قندی ( كه دومی مسلط بر تنگه میان تنگ است)، علیرغم اینكه كله‌قندی در محاصره نیروهای خودی قرار داشت،دشمن تلاش فراوان می‌كرد كه به هر نحو كه ممكن است كله‌قندی را از محاصره خارج كرده و بر روی آن استقرار یابد. بدین منظور دشمن نزدیك یك هفته به وسیله‌ هلی‌كوپتر به نیروهای تحت محاصره خود با اسلینگ آذوقه و كمك می‌رساند.

از سوی دیگر سعی وافر داشت كه خط خودی را در دوراجی شكسته، با جناح چپ الحاق كند تا بدین وسیله صرف‌نظر از شكسته شدن محاصره كله‌قندی ، با محاصره نمه‌كلان‌بو، تمامی موقعیت جناح شمالی عملیات را متزلزل كند و پس از آن محور میانی را از دشت مهران پس بزند. بر این اساس و با توجه به روند حركت‌های دشمن، در محور « دوراجی » و « نمه كلان‌بو »، مقاومت چشمگیری به عمل آمد.

از سوی دیگر، دشمن یك گردان از نیروهای پیاده خود را به یكی از شیارهای پشت ارتفاعات منتقل كرده بود تا شب را در آنجا استراحت كنند و صبح با آغاز روشنائی هوا پاتك خود را با رعایت غافلگیری انجام دهند. در این میان، نیروهای شناسائی ایران به طور غیرمنتظره با حضور نیروهای عراقی در داخل شیار مواجه می‌شوند كه بلافاصله موضوع به اطلاع یكی از یگان‌های سپاه می‌رسد و شیارها زیر آتش شدید خمپاره قرار می‌گیرد كه در نتیجه، از نیروهای دشمن جز تعدادی انگشت ‌شمار، جان سالم بدر نبرده و بقیه در داخل شیار به هلاكت می‌رسند.

نظر به اینكه مقاومت نیروهای دشمن در كله‌قندی نقشی مؤثر در امیدواری دشمن جهت انجام پاتك داشت، لذا پس از گذشت 11 شب از محاصره نیروهای دشمن، حاج همت فرمانده لشكر 27 محمد رسول‌الله(ص)، به منظور درهم كوبیدن مقاومت دشمن با نیروهای تحت فرماندهی خود اعزام شد و در همان شب بلافاصله وارد عمل شد و بدین شكل زائده حاصله از حضور دشمن پاكسازی شد.

فرمانده دشمن در كله‌قندی، سرهنگ «جاسم یعقوب» بود كه در هنگام اسارت جراحات متعددی برداشته بود و در حین انتقال به خطوط پشت جبهه به هلاكت رسید.

نتایج عملیات والفجر 3

آزادسازی جاده ایلام ـ مهران ـ دهلران، آزادسازی ارتفاعات زالوآب و نمه كلان‌بو، آزادسازی دشت مهران،

برقراری ارتباط جبهه‌های میانی و جنوبی از طریق دو جاده ایلام ـ مهران ـ دهلران.

خسارات وارده به دشمن و نیز غنائم بدست آمده به شرح زیر بود:

سقوط یك فروند هواپیمای جنگی،سه فروند هلی‌كوپتر، 10 انبار مهمات،سه دستگاه لودر و بلدوزر، 16 قبضه خمپاره‌انداز، 60 قبضه تیربار،33 دستگاه خودرو. همچنین بیش از 70 دستگاه تانك و نفربر از دشمن منهدم شد.

در میان غنائم 15 دستگاه خودرو، پنج دستگاه لودر و بلدوزر، 16قبضه خمپاره‌انداز، سه دستگاه تانك، بیش از 1800 قبضه تیربار، بیش از 51 قبضه خمپاره 80 و 120 و مقادیر قابل توجهی سلاح و تجهیزات انفرادی به چشم می‌خورد.

هنگام كمك‌رسانی دشمن به ارتفاعات زالوآب نیز -با هلیكوپتر صورت گرفت ـ مقدار زیادی غنائم بدست آمد، همچنین 5000 نفر از نیروهای دشمن كشته و زخمی شده و 509 نفر به اسارت درآمدند.