یادداشت های سفر شهید صیاد شیرازی

در كشور ما، تاریخ شفاهی و جنگ، در هم گره خورده اند و شاید بتوان گفت، تاریخ شفاهی ایران از دل جنگ بیرون آمده است، یا شاید آن را برای ثبت حوادث جنگ ابداع كرده و بعدها فهمیده اند، كارایی های دیگری هم دارد. نویسندگان و پژوهشگران تاریخ شفاهی بدون اغماض، اعتراف می كنند، وقتی پای وقایع نگاری جنگ به میان می آید، قلم شان بسیار روان تر از قبل می شود؛ ذهن شان بدون هیچ تكاپویی به صرافت حوادث می افتد. شاید این ذات جنگ است كه قلم را به دنبال خود می كشد! آنجا كه با قرار گرفتن در دل حوادث، ضربان قلب بالا می رود و اشتیاق خواننده برای پی گیری حوادث بیشتر می شود.

یكی از نویسندگان برجسته در تاریخ شفاهی ایران، «محسن كاظمی» است؛ او كه به جبر سن كم، خود را از قافله جنگ، جا مانده می دید و قرار گرفتن در شرایط جنگ برایش به آرزویی تبدیل شده بود(مقدمه كتاب، صفحه 7)، ناگهان دست تقدیر، فرصتی برایش به وجود آورد كه علاوه بر قرار گرفتن در فضای جنگ، در سلسله سفرهایی به مناطق جنگی، فرصت همراهی یكی از فاتحان و نام آوران دفاع مقدس، سپهبد صیاد شیرازی به او داده شود؛ آن هم در واپسین سال های عمر آن شهید.

كاظمی، خود اعتراف می كند، كه این فرصت، «عطیه الهی» بود (مقدمه كتاب، صفحه 7)؛ او مشتاقانه قلم و كاغذ را توشه سفر می كند و به جمع مسافرین می پیوندد.

شهید صیاد شیرازی هیچ گاه جنگ را پایان بخش فعالیت های خود نمی دید و از این رو در سال 1373، برای انتقال دانش و تجربیات جبهه و جنگش در دانشگاه افسری امام علی(ع) مشغول تدریس شد و سپس هیأتی را با عنوان «معارفِ جنگ» ایجاد كرد تا خاطرات رزمندگان را از مأموریت های میدانی و پژوهشی، مناطق عملیاتی و عوارض باقیمانده از جبهه های جنگ، ضبط و ثبت صوتی و تصویری نماید تا در تهران تكمیل و مدون شوند.

محسن كاظمی در این مجال، در سال 1374، فرصت یافت تا به عنوان وقایع نگار سفرهای میدانی با این هیأت پیوند بخورد و در 9 سفرمیدانی، حوادث را به صورت لحظه به لحظه به ثبت برساند. او علاوه بر این، با تیزبینی های خود تمام فعالیت ها ، سخنرانی ها، گفتارها، خاطرات، روش های مدیریتی و حتی مناجات های شبانه شهید صیاد شیرازی را ثبت نمود تا بعدها اثری كه عرضه می دارد، بر محور شخصیت شهید شیرازی استوار باشد. نتیجه این 9 سفر، پس از تدوین و مطابقت با مشاهدات عینی و حذف موارد تكراری، كتابی 262 صفحه ای با عنوان «یادداش های سفر شهید صیاد شیرازی» شد كه با همكاری مشترك حوزه هنری و هیأت معارف جنگ ارتش جمهوری اسلامی برای اولین بار در سال 1378 راهی بازار نشر شد.

این كتاب بر اساس ترتیب سفرها تدوین و فهرست شده است: مأموریت به كردستان، آذربایجان غربی، خوزستان، منطقه عملیاتی طریق القدس(1)، (2) و (3)، اردوی دانشجویی دانشگاه امام علی(ع)، منطقه عملیاتی فتح المبین و در نهایت، اردوی دانشجویی دانشگاه امام علی(ع).

محسن كاظمی در این كتاب، لحن راوی را برای قلم خود اتخاذ و وقایع را به صورت یادداشت های روزانه ثبت كرده است. سفرها2 تا 4 روزه هستند. لحن راوی به داستان فضا بخشیده است. او علاوه بر مشاهدات، احساسات و هیجان های خود را نیز چاشنی نوشته هایش كرده است. آنها همراه گروهی از فرماندهان جنگی به مناطق مختلف جنگی سركشی كرده و خاطرات برجای مانده از خاطرات جنگ را برای یكدیگر تعریف كردند. در این میان، شهید شیرازی اوضاع و احوال پس از جنگ پادگان ها و مناطق جنگی را نیز بررسی می كرد. گاهی اظهار رضایت می كرد و گاهی هم تأسف می خورد كه چرا پادگانی كه ماه ها برای تصرفش جنگید، حال، متروك، رها شده است.

كاظمی، نوشته هایش را بر شهید صیاد شیرازی متمركز كرده است. گرچه غیر از این هم نمی تواند باشد؛ چون بانی این سفرها و مركز ثقل گروه، خودِ او است. او به هر منطقه عملیاتی كه می رسد، یك بار دیگر نقشه عملیات را با دیگر فرماندهان مرور می كند و گهگاه، نقشه عملیات، مسیر حركت نیروها و یا محل استقرار نیروها در زمان جنگ را در دفترچه یاداشت خود ترسیم می كند. محسن كاظمی هم این ترسیم های دستی را با ظرافت، در لابه لای متن كتاب گنجانده است.

گروه اعزامی، علاوه بر تفحص و بازنگری مناطق عملیاتی جنگی، نیم نگاهی هم به مسائل فرهنگی داشت و در هر منطقه، از خانواده های شهدای آن دیار تقدیر به عمل می آورد. محسن كاظمی تمامی این برنامه ها را در یادداشت های سفر خود نگاشته است. او همچنین تعدادی از تصاویر منتخب سفر خود را در انتهای كتاب به مطالب، پیوست كرده است.

كتاب" یادداشت های سفر شهید صیاد شیرازی" در زمستان 1388، برای بار چهارم منتشر شد

منبع: جام جم