یادخاموش 7 برادر شهید در سینه "هفتان"+تصاویر

تاریخ اما در حق هفت برادر شهید به مهر رفتار نکرده است. سال ها بعد دلاوری های میدان جنگ برای حفظ عزت و آزادگی وطن به شکل ناشیانه و بد قواره ای به نام آبادانی و عمران شهری در هم می ریزد.

کد خبر: ۸۱۵۳۴

تاریخ: ۱۱ تير ۱۳۹۴ - ۱۱:۳۴

به گزارش  شهدای ایران، مدرسه و ورزشگاه در کنار خانه های مسکونی، مسجد، حمام و مغازه های کوچک نمای امروز هفتان است. محله ای که صدای دلاوری های تاریخی آن به عمر چند قرن با وجود بی مهری ها همچنان خاموش نشده و چهره جدید نمی تواند از عزت و شکوه گذشته بکاهد.

تاریخ شکل گیری و پیدایش محله هفتان به استناد نوع معماری و ساختمان های آن به بیش از ۱۰۰ سال قبل باز می گردد. این منطقه از شهر در بافت قدیمی اردبیل واقع شده و موقعیت جغرافیایی آن نشان می دهد که در هسته مرکزی اتفاقات تاریخی و با سابقه شهر قرار گرفته است.

با وجود قدمت و پیشینه نامگذاری این محله، هفتان نه تنها ردی در کتب تاریخی باقی نگذارده است بلکه به دلیل ضعف مطالعات و نبود منابع علمی و منسجم در خصوص پیشنیه محلات اردبیل نام آن تبدیل به یکی از اسرار تاریخی این شهر شده است.

تا جایی که رئیس بنیاد ایرانشناسی استان اردبیل در گفتگو با خبرنگار مهر تنها مدرک تاریخی موجود از محله هفتان را نقشه هوایی از این محله عنوان کرد و گفت: در هیچ منبع تاریخی موجود در این نهاد اجرایی نسبت به چرایی نامگذاری این محله اعلام نظر نشده و به درستی مشخص نیست این نام به چه دلیل برای این محله انتخاب شده است.

احوال تاریخ از زبان کهنسالان

در عین حال که منابع تاریخی در ثبت مواریث خود غفلت کرده اند، آنچه در طول تاریخ دوام آورده و حتی تا به امروز پنهان نمانده رشادت است و عشق به میهن.   رشادتی که چندین و چند سال قبل در قلب ساکنان این محله ثبت شده و هنوز که هنوز است از ذهن و فکر آن ها خارج نمی شود.

محل قبرستان که به مدرسه تبدیل شده است

ساکنان کهنسال این محله نه تنها رازهای نامگذاری آن را می دانند بلکه نسبت به ضرورت ثبت و احیای تاریخ این محله تاکید دارند. اکبر شاهی از جمله ساکنان با سابقه این محله است که خودش، پدرش و جدش نزدیک به ۱۰۰ سال در آن زیسته اند. معلم بازنشسته آموزش و پرورش با ذوق و احترامی قابل توجه نسبت به پیشینه تاریخی این محله می گوید.

محله ای که حتی کارشناسان میراث فرهنگی اردبیل برای بازگویی اسرار آن پاسخ شفافی ندارند و تنها مرجع کشف اسرار آن را نظرات ساکنان می دانند.

شاهی در گفتگو با خبرنگار مهر با ابراز خرسندی از اینکه بالاخره یک رسانه به یاد تاریخ این محله افتاده است، برای ذکر دلایل نامگذاری این کوچه بخشی از تاریخ آن را بازگو کرد.

وی گفت:  هفتان در واقع «هفت تن» است که در طول سال ها تغییر یافته و هفتان تلفظ می شود؛ بنده از پدر و مادرم شنیده ام که هفت برادر ساکن این کوچه بودند و در زمان جنگ های ایران و روس در عهد قاجار عازم جنگ می شوند.

معاهده گلستان، شکست ایران در جنگ با روسیه و در ادامه معاهده ترکمانچای که در یک اسفند ۱۲۰۶ (۲۱ فوریه ۱۸۲۸) در پی جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار بین این دو کشور امضا شد از جمله نقاط عطف تاریخ ایران است که رشادت های جوانان بسیاری را به خود دید. از جای جای کشور جوانان برای دفاع از آزادی کشور به میدان های جنگ رفتند و بسیاری رخت شهادت بر تن کردند و بدون کوچک ترین تردیدی از ظواهر زندگی مادی دست شستند.

به گفته شاهی در فاصله این جنگ هفت برادر ساکن کوچه هفتان هفت قبر در قبرستان این محله خریداری کرده و عازم جنگ شدند؛ این برادران می دانستند شهید خواهند شد و به همین دلیل قبل از رفتن به جنگ هفت قبر خریداری می کنند تا بعد از شهادت در همانجا دفن شوند و همین طور هم می شود.

وی افزود: ساکنان این محله بعدها به احترام برادران شهید نام آن را «هفت تن» می گذارند. اما امروز اثری از این قبرستان برجای نمانده است.

قداست قبرستان و سنگ سیاه

اینکه نام این هفت برادر چه بوده است نه شاهی و نه پژوهشگران میراث فرهنگی استان اطلاعی از آن ندارند.

مدارس ساخته شده در محله

رشادت این هفت برادر موجب می شود قبرستان هفت تن ارج و قداست خاصی به خود بگیرد و مردم برای زیارت و ذکر فاتحه به این قبرستان بیایند و حتی در برخی مواقع حاجات خود را نیز از شهدا بخواهند.

شاهی به یاد دارد در دوران کودکی اش سنگ سیاهی در این قبرستان بوده که به «سانجی داشی» یا سنگ درد شهرت داشته است. این سنگ که حدود یک متر ارتفاع داشته و به صورت عمودی در قبرستان گذاشته شده است مردم عقیده داشته اند که سنگ مقدسی بوده که هر کسی هر درد جسمی داشته با دست زدن به سنگ درمان می شده است.

این معلم تاکید دارد که ایمان و تلقین دو عنصر شفا بخش قلمداد کردن این سنگ بود و در گذشته ایمان و اعتقاد مردم به مراتب عمیق تر از وضعیت کنونی بود و قداست حاکم در فضای قبرستان موجب شده بود که بعدها این سنگ و حتی آرامگاه پیری گمنام محور دعاها و شفاعت قرار گیرد.

وی در خصوص آرامگاه این پیر تصریح کرد: در گذشته بانوان کوچه و سایر محلات نذری به آنجا می برند و امروز این آرامگاه جای خود را به مرکز بهداشت داده است.

غسال خانه این کوچه نیز نکته قابل توجهی دارد و آن اینکه به گفته شاهی زنانی که جنین سقط می کردند طفل را به این غسال خانه می بردند تا شستشو شده و دفن شود. در واقع این غسال خانه  ویژه نوزادان بوده و در حال حاضر اثری از آن باقی نمانده است.

ساخت ناشیانه مدرسه در قبرستان هفت شهید

به گفته شاهی در زمان حکومت پهلوی اعلام شد که در محل قبرستان مدرسه ساخته خواهد شد. این طرح با مخالفت گسترده اهالی مواجه شد و به دلیل هراس از اعتراض مردم به دلیل قداست این قبرستان، قبور هفت برادر شهید نیمه شب با بولدوزر ویران شد.

وی افزود: هر چند این اتفاق به بهانه عمران و آبادانی شهر بود اما به شکل صحیح اجرا نشد و طلسم ساخت مدرسه نشان داد که رعایت اصول و اخلاقیات در طول تاریخ تا چه درجه اهمیت دارد.

صبح روز بعد ساکنان محله مشاهده می کنند که عملیات ساخت و ساز آغاز شده و چیزی از آن قداست و رشادت باقی نمانده است.

حمام حاجی کاظم در هفتان

شاهی به یاد دارد که مدرسه «آزر آبادگان» که بعدها آقای زرگری از پیشکسوتان آموزش و پرورش استان در آن مدیر شد در محل قبرستان ساخته شد.

وی اضافه کرد: اما ساخت این مدرسه نه تنها خیر و برکت به همراه نداشت بلکه ۲۰ سال به طول انجامید و چون به شکل ویرانه و یک سازه نیمه ساخت باقی مانده بود سنگ های درشت آن از سوی برخی افراد ربوده می شد.

در این محله کوچک چندین مدرسه دایر است که از آن جمله می توان به آزادی، عفت و شرف اشاره کرد که به گفته شاهی بعدها ساخته شده است.

این معلم بازنشسته با گذشت سال ها از ویرانی قبرستان همچنان  هر روز صبح رو به قبرستان می ایستد و برای این هفت برادر شهید که قبور خود را از دست داده اند فاتحه می خواند.

وی از نبود حتی یک یادمان برای شهدا گله مند است و تاکید دارد که روزی حتی فرزندان ما به یاد نخواهند آورد که چنین تاریخی به این محله رفته است.

در پاسخ به چرایی عدم نصب یادمان مناسب برای محله هفتان سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان اردبیل گفت: تاکنون تقاضای جدی به ثبت نرسیده است.

ابراهیم شکری گفت: به دلیل گستره آثار تاریخی و تعدد این آثار و به دلیل فرایند طولانی احیای مواریث تاریخی میراث فرهنگی استان بر اساس اولویت ها اقدام می کند.

وی افزود: در صورتی که ساکنان محله هفتان درخواستی مبنی بر نصب یک یادبود یا المان برای این محله طرح کنند، نسبت به اجرای آن مطالعات لازم صورت گرفته و برای نصب اقدام می شود.

این مسئول تاکید دارد که اجرای طرح هایی از این دست به دلیل محدودیت های مالی میراث فرهنگی استان با اولویت بندی طرح ها انجام می شود و با این وجود میراث فرهنگی نسبت به تقاضاهای مردمی رسیدگی می کند.

تاریخ رو به زوال در یک محله کوچک

اظهارات شکری در حالی است که هفتان ویرانه حیرت بر انگیز دیگری نیز دارد. حمام تاریخی آن که پشت مسجد یساول محل سکونت انواع پرندگان و حیوانات موذی شده و به گفته شاهی بیش از ۶۰ سال قدمت دارد نه تنها به ثبت نرسیده بلکه برای احیا و مرمت آن در طول سال ها اقدامی صورت نگرفته است.

ویرانی حمام تاریخی

شاهی به یاد دارد که در کودکی با دو ریال به این حمام می رفته است و حمام «حاجی کاظم» حمام عمومی بود که خزانه و گنبد داشت و در رختکن تزئینات و نقش و نگار آن به چشم می خورد. این حمام ۲۰ سال است تعطیل شده و به نظر می رسد میراث فرهنگی اردبیل توجهی برای مرمت و بازسازی آن ندارند و یا در اولویت برنامه های مرمتی خود قرار نمی دهند.

در عین حال کوچه هفتان را می توان مدح فرهنگ و ادب و معنویت در این شهر دانست. علاوه بر شکل گیری جلسات قرآن با حضور فرهنگیان به نام شهر از این محله به همت شاهی، تاج الشعرا یحیوی، سلیم موذن زاده و عسگر  شاهی  سه ستاره درخشان فرهنگ اردبیل ساکنان این محله هستند.

منزل تاج الشعرا یحیوی از خانه های قدیمی با معماری بی سابقه بوده و با وجود تلاش های شاهی برای ممانعت از تخریب و آپارتمان سازی از دست رفته است.

شاهی گفت: بنده به بیت رهبری نامه نوشتم از میراث و اوقاف خواستم بیایند این خانه را بهسازی کنند تا به موزه تبدیل شود اما توجهی نشد. چند سال قبل به مالک خانه آقای قدیر گفتم آپارتمان نسازد و وی راضی بود میراث پول خانه را بدهد تا بفروشد با این وجود میراث هیچ توجهی نکرد و خانه تاریخی یکی از سرآمدترین شعرای اردبیل به یک آپارتمان پنج طبقه تبدیل شد.

همسایه دیوار به دیوار این خانه، منزل پدری شاهی بوده و درست سمت دیگر نیز خانه پدری سلیم موذن زاده قرار دارد که به گفته شاهی با مقاومت سلیم همچنان به معماری آن دست نبرده اند. و در تلاش هستیم این خانه ثبت ملی شود.

در خصوص ثبت این خانه تاریخی سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان تصریح کرد: ما در حال کروکی برداری از خانه هستیم و برای اینکه یک اثر به ثبت برسد و مستند شود لازم است به شکل دقیق مطالعه شده و مشخصات آن احصا شود.

شکری گفت: بعد از ثبت مشخصات و ترسیم کروکی نسبت به شکل ثبت آن به صورت فرهنگی یا میراثی اقدام خواهد شد.

شاهی معلم ادبیات و بینش اسلامی است. قدر تاریخ و فرهنگ این دیار را خوب می داند درست در روزهایی که هفتان از یادها رفته و به عنوان یکی از کوچه های قدیمی و نه چندان مهم تلقی شده برای حفاظت از مواریث فرهنگی و تاریخی آن تلاش ها کرده است. با این وجود سوال اینجاست که در مقابل سیل عظیم بی مهری ها تا به کی تلاش شاهی دوام خواهد داشت. و آیا مواریث از دست رفته این محله کوچک به حدی نبوده تا نهادهای متولی به خود آیند و برای حفاظت از مقدار جزئی باقی مانده تلاش کنند؟

*مهر