گرانی مواد غذایی در ترکیه در آستانه ماه رمضان

گرانی «پیده» یا نان شیرمال مخصوص رمضان، نمادی از تورم روزافزون در اقتصاد ترکیه است.

کد خبر: ۲۶۸۹۹۹

تاریخ: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۳:۴۹

به گزارش شهدای ایران به نقل از تسنیم، ماه مبارک رمضان در ترکیه، مشتاقان و منتظران فراوانی دارد. چرا که بخش قابل توجهی از مردم مسلمان این کشور، روزه داری و بهره گرفتن از فیوضات این ماه را به عنوان جزء جدایی ناپذیر فرهنگ خود پذیرفته‌اند.

در ترکیه، ماه رمضان را «سلطان ماه ها» می‌نامند و خانواده‌ها، با شوق و ذوق، خانه‌ها و مساجد را برای استقبال از روزها و شب‌های این ماه پربرکت مهیا می‌کنند. اما ظاهراً امسال و در اثنای افزایش بی سابقه قیمت‌های مواد غذایی و بحران اقتصادی، روزه داری برای بخش قابل توجهی از مردم، دشوار خواهد بود.

یکی از اجزای جدایی ناپذیر سفره‌های افطار در ترکیه، «پیده» یا نان شیرمال مخصوصی است که در نانوایی‌های سنتی این کشور پخت می‌شود. تا چند سال پیش، قیمت پیده در حد 1 لیره و وزن آن 350 گرم بود. اما حالا، پیده به قمیت باورنکردنی 25 لیره و وزن آن به 250 گرم رسیده است!

فدراسیون اتحادیه‌های نانوایان در ترکیه اعلام کرده که به منظور همراهی و همدلی با مردم، کمترین سود را برای تولید‌کننده در نظر گرفته و فروش پیده با نرخی پایین‌تر از این ناممکن است و به نانوایان ضرر خواهد زد.

شیرمال در قرن باشکوه

پیده در فرهنگ رمضانی مردم ترکیه چنان اهمیت و جایگاهی دارد که بسیاری از نخبگان دانشگاهی، نویسندگان و تحلیلگران در این روزها، آن را به عنوان یک نماد مهم وصف کرده و گرانی بی سابقه این نان لذیذ را واقعیتی تلخ می‌دانند.

عاکف بکی از تحلیلگران مشهور ترکیه روزگاری مشاور نزدیک اردوغان بود و همواره در کنار او در خودرو می‌نشست، حالا به منتقدین رئیس جمهور ترکیه پیوسته و می‌گوید: در دو سال گذشته، رئیس جمهور، همواره شعار بلندپروازانه‌ای به نام قرن ترکیه را برجسته کرده و مدعی شده که قرن پیش رو، به ترکیه تعلق دارد. اما نمی‌دانم چرا در قرن ترکیه، شیرمال رمضانی ما، تا این اندازه گران و دور از دسترس باشد! باور کنید حالا ما در قرن ترکیه، در کشوری زندگی می‌کنیم که میلیون‌ها نفر از روزه داران بازنشسته، نمی‌توانند برای افطار، نان شیرمال پیده بخرند.

عاکف بکی در ادامه می‌گوید: کجایند آن نان شیرمال‌های خوش عطر و قدیمی رمضان‌های پیشین؟ چرا ما در حسرت نان شیرمال هستیم؟ پاسخ: به این دلیل که در قرن باشکوه ترکیه قرار گرفته‌ایم! حالا ما در کشوری هستیم که لاهماجون، به جای گوشت باکیفیت گوسفند، با غضروف تولید می‌شود تا ارزان دربیاید! باقلاوا را بدون گردو و بدون پسته تولید می‌کنیم، تا مردم بتوانند بخرند! اینها نمونه‌های روشنی از شاهکار تورم انقباضی در سایه دولت اردوغان است. در سال 2023، یک نان شیرمال 300 گرمی رمضان 10 لیره قیمت داشت. در سال 2024، وزن آن به 250 گرم کاهش یافت ولی قیمت به 15 لیر افزایش یافت! در سال 2025 میلادی با همان وزن به 20 لیره رسید و حالا در رمضان سال 2026 میلادی، ما شیرمال 250 گرمی را به قیمت گزاف و بی سابقه 25 لیره می‌خریم! قاعدتاً بچه‌های نسل Z اطلاع ندارند. ولی در جوانی ما، نان فطیر رمضان چیز دیگری بود. نه طعم، نه رنگ و نه بوی آن شبیه نان‌های امروزی نبود. روی آن را با تخم‌مرغِ زده شده و با دانه‌های سیاه‌دانه و کنجد تزئین می‌کردند و مسلمان روزه‌دار، از آن قوت و برکت می‌گرفت. پس از آن که اردوغان، نظام سیاسی – اجرایی این کشور را از پارلمانی به ریاستی تغییر داد، هزینه زندگی در ترکیه به شدت بالا رفت و حالا در اثنای شعار بلندپروازانه قرنِ ترکیه، شاهد جهش روزافزون تورم هستیم».

خداحافظ لاهماجون، خداحافظ سیمیت

یکی از غذاهای لذیذ ترکیه که شباهت نزدیکی به پیتزا دارد، «لاهماجان» نام دارد. البته این غذا از کشورهای عربی نظیر لبنان وارد ترکیه شده نام اصلی آن در زبان عربی، لحمه عجین است. یعنی هر چیزی که با گوشت چرخ کرده روی نان عجین مالیده شده و به تنور فرستاده شود.

معمولاً هر فرد بالغ، با یک قرص نان نازک لاهماجون سیر نمی‌شود و کسی که بخواهد با این خوراکی سرپایی سیر شود، بین 2 تا 4 لاهماجون می‌خرد. این غذا تا همین چند سال پیش، با گوشت چرخ کرده درجه 1 بره و پیاز و فلفل و قارچ و سیر تهیه می‌شد و خوراک روزانه رهگذران، دانشجویان و کارگران بود. اما حالا، تهیه این غذا نیز به لیست خوراکی‌های لوکس و گران قیمت پیوسته و به ندرت با گوشت مرغوب تولید می‌شود.

کانال تلگرام جهان نیوزموسسه تحقیقاتی استانبول (Research Istanbul) با تهیه گزارشی به نام داده‌های «شاخص لاهماجون» (LE) اعلام کرده که در ژانویه سال 2025 میلادی، میانگین قیمت لاهماجون در ترکیه 109 لیره بود اما در آغاز سال جدید میلادی به 141 لیره رسیده است. ولی نکته دهشتناک ماجرا، تفاوت قیمت این خوراکی ساده در استان‌های مختلف ترکیه است. به نحوی که در شهر وان در مرز ایران، می‌توان با 87 لیره لاهماجون سفارش داد اما در بشیکتاش استانبول، دو قرص لاهماجون و یک لیوان دوغ، به 1 هزار و 200 لیره رسیده است!

نان حلقه‌ای و کنجدی مشهور ترکیه به نام سیمیت، حالا در بسیاری از شهرهای ایران هم با همین نام تولید و فروخته می‌شود. سیمیت در تاریخ معاصر ترکیه، همواره نمادی از یک خوراکی سرپایی ارزان بوده که نه برای بازاریان و صاحب مغازه‌ها، بلکه برای شاگردان و کارگران، در صورت صرف با چایی، برای یکی دو ساعت، آنها را از گرسنگی در امان نگه می‌دارد. اما حالا سیمیت نیز در ترکیه بهای گزافی دارد و به 15 لیره رسیده است. البته در محلات گرانقیمت استانبول، یک سیمیت تا 25 لیره هم فروخته می‌شود!

تورم پایین نخواهد آمد

رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه، دو روز پیش در یک سخنرانی عمومی اعلام کرد که سال جاری میلادی، سال پایین آمدن تورم، پیروزی اصلاحات اقتصادی و سال اوج و شکوه موفقیت‌های اقتصادی برای دولت و مردم ترکیه خواهد بود.

ولی محفی اغیلمز اقتصاددان مشهور ترکیه، آشکارا می‌گوید که چنین چیزی ممکن نیست و در سال 2026 میلادی، تورم در ترکیه پایین نخواهد آمد و تا پایان سال جاری میلادی، قیمت هر 1 دلار آمریکا از 44 لیره کنونی به 51 لیره خواهد رسید.

اغیلمز درباره تداوم روند تورمی در ترکیه می‌گوید: «سیاستمداران ترکیه آگاهانه تعادل بین تورم و رشد را مختل کرده و رشد را در اولویت قرار داده‌اند. در حالی که تورم را می‌توان به نوعی برای عموم توضیح داد، افزایش بیکاری ناشی از توقف رشد، وضعیتی غیرقابل دفاع از نظر سیاسی ایجاد است».

بر اساس اظهارات این اقتصاددان مشهور ترکیه، دلیل تداوم تورم در ترکیه، نارسایی فنی نیست. یک انتخاب سیاسی آگاهانه است که نمی‌تواند از رشد و رفاه مجازی که ایجاد کرده، دست بکشد. رشد و رفاهی که برای دولت، بانک‌ها و هلدینگ‌های بزرگ آورده مثبتی دارد، اما بخش کثیری از جمعیت کشور را در تنگنای تورم و معیشت قرار می‌دهد.

به گفته اغیلمز، ترکیه سال‌هاست که آگاهانه یک مدل اقتصادی را اجرا می‌کند که از طریق تورم و افزایش مصرف، رشد می‌کند، ولی قادر نیست قیمت کالاهای اساسی را پایین بیاورد. تورم بالا، فرصتی را برای سیاستمداران ایجاد می‌کند تا با بالاتر نشان دادن تولید ناخالص داخلی و در نتیجه درآمد سرانه، بالاتر از آنچه واقعاً هست، به خود ببالند.

تحلیلگران اقتصادی ترکیه بر این باورند که انتظار کاهش تورم در ترکیه به 5 درصد و ماندن دائمی در آن سطح، واقع‌بینانه نیست. مگر اینکه مجموعه ترجیحات سیاسی-اقتصادی فعلی تغییر کند.