«یوسف» همچنان عزیز تلویزیون است

مخاطب بیش از ۴ میلیونی سریال یوسف پیامبر (ع) بعد از ۱۷ سال از اولین پخش نمادی از ماندگاری محتوای اصیل در عصر تولیدات عجیب دیجیتالی است.

کد خبر: ۲۶۶۱۴۹

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ - ۰۸:۵۳

به گزارش شهدای ایران به نقل از فارس، در دنیای پرشتاب رسانه‌های امروزی، جایی که سریال‌های پرهزینه با جلوه‌های ویژه کامپیوتری و فناوری‌های پیشرفته CGI هر روز مخاطبان را بمباران می‌کنند، بازگشت یک اثر کلاسیک مانند سریال یوسف پیامبر به صفحه تلویزیون، پدیده‌ای است که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد. این مجموعه تلویزیونی، ساخته‌شده در اوایل دهه ۱۳۸۰ با ابزارهای فنی محدود و بودجه‌ای که امروز ناچیز به نظر می‌رسد، بار دیگر در سال ۱۴۰۴ بر صدر فهرست پربیننده‌ترین برنامه‌های تلویزیونی ایران قرار گرفته است. این موفقیت نه تنها نوستالژی نسل‌های گذشته را زنده می‌کند، بلکه نسل جوان را نیز به سوی ارزش‌های اخلاقی و دینی جذب کرده و اثبات می‌کند که یک کار حرفه‌ای با محتوای درست و اصیل، حتی اگر از نظر تکنیک‌های ساخت قدیمی و فاقد زرق‌وبرق مدرن باشد، می‌تواند مرزهای زمان را درنوردد و مخاطبان را مجذوب خود سازد.

نزدیک به ۱۷ سال از اولین پخش این سریال در ۷ تیر ۱۳۸۷ می‌گذرد. آن زمان، یوسف پیامبر به کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی مرحوم فرج‌الله سلحشور، در ۴۵ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای از شبکه یک سیما پخش شد و بلافاصله به یکی از پرمخاطب‌ترین تولیدات تلویزیونی ایران تبدیل گردید.

داستان سریال، برگرفته از سوره یوسف در قرآن کریم و منابع اسلامی مانند تفسیر طبری و تاریخ طبری، روایتی دقیق و وفادارانه از زندگی حضرت یوسف (ع) ارائه می‌دهد: از کودکی در خانواده یعقوب (ع) و حسادت برادران که منجر به انداختن او به چاه می‌شود، تا نجات توسط کاروانیان، فروش به بردگی در مصر، عشق زلیخا و زندانی شدن ناعادلانه، تعبیر خواب فرعون و صعود به مقام عزیز مصر.

سریال نه تنها بر جنبه‌های دراماتیک مانند صبر در برابر سختی‌ها، عدالت در حکمرانی و مبارزه با فساد تمرکز دارد، بلکه عناصری تاریخی مانند دوران فرعون آمنهوتپ سوم و آخناتون را با دقت ادغام می‌کند تا تصویری واقعی از جامعه بت‌پرست مصر باستان ترسیم کند. این روایت فرازمانی، با تأکید بر یکتاپرستی و اخلاقیات، پیامی جهانی دارد که با چالش‌های زندگی مدرن همخوانی پیدا می‌کند و مخاطبان را به تأمل وامی‌دارد.

تولید سریال خود داستانی پرماجرا است. فیلمنامه‌نویسی از تیر ۱۳۸۲ آغاز شد و فیلمبرداری از اردیبهشت ۱۳۸۳ تا فروردین ۱۳۸۷ طول کشید، عمدتاً در شهرک سینمایی دفاع مقدس و شهرک سینمایی غزالی در تهران، با استفاده از دکورهای عظیم برای بازسازی مصر باستان.

بودجه تولید حدود ۷ میلیارد تومان (معادل حدود ۳۹۵ میلیارد تومان به پول امروز با احتساب تورم) بود، که در آن دوران رقم قابل توجهی محسوب می‌شد.

تیم تولید شامل چهره‌های برجسته‌ای مانند رسول احدی (مدیر فیلمبرداری) و حسین زندباف (تدوین‌گر) بود، و موسیقی متن ماندگار آن توسط بابک رضاخانی ساخته شد.

سریال با بیش از ۵۶ بازیگر اصلی و ۱۵۰ بازیگر فرعی، یکی از پرجمعیت‌ترین تولیدات تلویزیونی ایران است.

بازیگران اصلی شامل مصطفی زمانی در نقش یوسف (که این نقش او را به شهرت رساند و دستمزدش حدود ۶۰ میلیون تومان بود)، کتایون ریاحی در نقش زلیخا (با دستمزد ۷۵ میلیون تومان)، محمود پاک‌نیت در نقش یعقوب، جعفر دهقان در نقش پوتیفار، رحیم نوروزی در نقش آخناتون، الهام حمیدی در نقش آسنات، و پروانه معصومی در نقش بانو تی بودند. بازیگران فرعی نیز شامل چهره‌هایی مانند جهانبخش سلطانی (آمنهوتپ سوم)، مهوش صبرکن (کاریماما)، و عباس امیری مقدم (آنخ‌ماهو) می‌شوند، که بسیاری از آنها با بازی‌های درخشان، عمق احساسی به داستان بخشیدند.

اما آنچه یوسف پیامبر را به یک پدیده ماندگار تبدیل کرده، تاریخچه طولانی بازپخش‌های آن است. این سریال تاکنون بیش از ۱۵ بار در شبکه‌های مختلف تلویزیونی ایران بازپخش شده، که این رقم خود نشان‌دهنده تقاضای مداوم مخاطبان است. برای مثال، اولین بازپخش عمده آن در سال ۱۳۸۸ از شبکه آی‌فیلم آغاز شد و در سال‌های بعد، به ویژه در مناسبت‌های مذهبی مانند ماه رمضان و محرم، تکرار گردید.

در سال ۱۳۹۸ ، بازپخشی کامل از تلوبیون (پلتفرم آنلاین صداوسیما) انجام شد که بیش از ۹۵۹ هزار بازدید برای قسمت آخر ثبت کرد. همچنین، در سال ۱۴۰۰ ، همزمان با همه‌گیری کرونا، بازپخش آن از شبکه‌های سحر و الکوثر (با دوبله عربی) مخاطبان بین‌المللی را جذب کرد و در بیش از ۶۰ کشور جهان، از جمله کشورهای عربی، پخش شد. اخیراً، در مهر ۱۴۰۴ ، بازپخش جدیدی از ۱۶ مهر آغاز شده که جایگزین سریال نون خ ۴ در شبکه آی‌فیلم گردید.

این بازپخش هر شب ساعت ۲۲:۰۰ پخش می‌شود و تکرار آن در ساعت‌های ۶:۰۰ صبح و ۱۴:۰۰ بعدازظهر، امکان دسترسی بیشتری برای خانواده‌ها فراهم کرده است. جالب آنکه، در برخی بازپخش‌ها مانند نسخه فعلی، تعداد قسمت‌ها به ۲۷ قسمت طولانی‌تر کاهش یافته تا ریتم داستان برای مخاطبان مدرن جذاب‌تر شود، بدون آنکه از محتوای اصلی کاسته شود.

این بازپخش‌ها نه تنها به دلیل نوستالژی، بلکه به خاطر محتوای درست و حرفه‌ای سریال، همچنان مخاطبان پرشماری دارند. آمارهای اولیه از پلتفرم‌های آنلاین مانند تلوبیون نشان می‌دهد که بازدیدها از قسمت‌های اخیر بیش از ۳۰۰ هزار بار در هر اپیزود بوده، و در شبکه‌های اجتماعی، هشتگ‌هایی مانند یوسف_پیامبر و یوزارسیف هزاران پست و بحث ایجاد کرده‌اند.

مخاطبان از نسل‌های مختلف، از والدینی که سریال را در دهه ۱۳۸۰ با فرزندانشان تماشا می‌کردند تا جوانانی که امروز آن را کشف کرده‌اند، به دیالوگ‌های ماندگار مانند کسی را توان ستیز با آن‌که خداوند عزیزش بدارد نیست یا صحنه‌های اخلاقی مانند جوان‌شدن زلیخا اشاره می‌کنند. سریال جوایز متعددی نیز کسب کرده، از جمله نامزد بهترین سریال در جشنواره سیما (۱۳۸۷)، و برنده بهترین کارگردان، بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر مرد (مصطفی زمانی)، بهترین بازیگر زن (کتایون ریاحی)، بهترین موسیقی متن و بهترین تیتراژ.

تأثیر فرهنگی یوسف پیامبر فراتر از مرزهای ایران رفته است. در دنیای عرب، این سریال به عنوان یک اثر الهام‌بخش شناخته می‌شود؛ برای نمونه، در سال ۱۳۹۰ طی انقلاب یاس در تونس، خیابان‌ها هنگام پخش آن خلوت می‌شد و مردم در کافه‌ها به صورت گروهی آن را تماشا می‌کردند. حتی گزارش‌هایی از اسیران اسرائیلی وجود دارد که در دوران اسارت، این سریال را دیده‌اند و تحت تأثیر پیام‌های آن قرار گرفته‌اند.

در داخل ایران، بحث‌هایی مانند شباهت‌های گفتمانی یوسف با حکمرانی مدرن (مانند سفرهای استانی) یا طعنه به کاهنان اشرافی، سریال را به ابزاری برای گفتگوهای اجتماعی تبدیل کرده است. پست‌های اخیر در ایکس نشان می‌دهد که مخاطبان جوان، سریال را نه تنها به عنوان یک اثر مذهبی، بلکه به عنوان نمادی از صبر در برابر چالش‌های زندگی مدرن می‌بینند؛ از بحث‌های فمینیستی پیرامون صحنه بریدن دست زنان مصری تا درس‌های اقتصادی مانند پیش‌بینی قحطی و مدیریت منابع.

با وجود حاشیه‌هایی مانند اتهام سرقت ادبی (که در سال ۱۳۹۰ توسط دادگاه رد شد) و انتقادات به بودجه یا برخی صحنه‌ها، یوسف پیامبر پرحاشیه‌ترین سریال مذهبی-تاریخی ایران لقب گرفته است. منتقدان اولیه که به تکنیک‌های قدیمی مانند فیلمبرداری سنتی، تصاویر باکیفیت HD و جلوه‌های ویژه محدود اشاره می‌کردند، امروز اذعان دارند که محتوای اصیل – تأکید بر یکتاپرستی، مبارزه با فساد کاهنان معبد آمون، و درس‌های حکمرانی عادلانه – عامل اصلی جذابیت آن است.

در مقایسه با سریال‌های امروزی مانند تولیدات نمایش خانگی با بودجه‌های نجومی و تم‌های اغلب غیرخانوادگی، یوسف پیامبر اثبات می‌کند که محتوای درست – مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی و دینی – می‌تواند بدون نیاز به فناوری پیشرفته، خانواده‌ها را دور هم جمع کند. در عصری که رسانه‌ها پر از محتوای سطحی و زودگذر هستند، این سریال یادآوری می‌کند که سرمایه‌گذاری روی داستان‌های اصیل و حرفه‌ای، ضامن بقا است.

بازپخش اخیر در آبان ۱۴۰۴ ، همزمان با تحولات فرهنگی جهان، نه تنها نمره بالا کسب کرده، بلکه درس بزرگی برای صنعت رسانه ایران است: تکنیک‌های قدیمی نمی‌توانند سد راه دیده‌شدن شوند، اگر محتوا الهام‌بخش و درست باشد. یوسف پیامبر نه فقط یک سریال، بلکه نمادی از پیروزی ایمان بر زمان است، و تا زمانی که مخاطبان به دنبال معنای عمیق‌تر هستند، این بازگشت‌ها ادامه خواهد داشت.